متیلن کلراید_ Methylene Chloride که در صنعت با اسامی همچون دی کلرومتان، متیلن دی کلراید، متیلن بی کلراید، حلال متیلن، گاز متیلن و مخفف DCM مشاهده می شود.

یک ترکیب شیمیایی آلی بی رنگ با جرم مولکولی 93.84 گرم بر مول و فرمول شیمیایی CH₂Cl₂ است.

که قابلیت حل شدن بسیاری از ترکیبات آلی را دارد. و به عنوان یک حلال مناسب و عالی در بسیاری از چرخه های شیمیایی به کار برده می شود.

این ترکیب، یک مایع بی رنگ متراکم و غیر قابل اشتعال در دمای اتاق (b.p. 40 ℃، d = 1.33) است. قابلیت اختلاط در آب را ندارد. به طور گسترده به عنوان حلال، پاک کننده رنگ و برای حذف کافئین از قهوه و چای استفاده می شود.

به عنوان یک حلال قطبی آپروتیک، یک عامل سرطان زا و یک مبرد عمل می کند. عضوی از کلرومتان ها و یک ترکیب آلی فرار است.

اثرات حاد (کوتاه مدت) استنشاق دی کلرومتان در انسان، شامل اثرات سیستم عصبی از جمله کاهش عملکردهای بینایی، شنوایی و حرکتی است، اما این اثرات پس از توقف مواجهه قابل برگشت هستند. اثرات مواجهه مزمن (طولانی مدت) با دی کلرومتان نشان می دهد که سیستم عصبی مرکزی (CNS) یک هدف بالقوه در انسان و حیوانات است.

داده های انسانی در مورد متیلن کلرید و سرطان بی نتیجه است.

مطالعات حیوانی افزایش سرطان کبد، ریه و تومورهای خوش خیم غدد پستانی را به دنبال استنشاق آن نشان داده است.

مشخصات و اطلاعات فنی دی کلرومتان

متیلن کلراید چیست ؟

دی کلرومتان _Dichloromethane

که با نام متیلن کلراید شناخته شده است. یک حلال پایه کلریدی، با فرمول شیمیایی CH2Cl2 و جرم مولکولی 84.93 گرم بر مول است. که به صورت مایعی بی رنگ، سمی، فرار و با بوی شیرین (شبیه کلروفرم و اتر) در محیط ظاهر می شود. غیر قابل احتراق است ولی در صورت قرار گرفتن در معرض دماهای بالا ممکن است دودهای سمی کلرید منتشر کند.

کاربرد های متیلن کلراید

1. پاکسازی رنگ
2. تولید داروسازی
3. تولید پاک کننده رنگ
4.  تمیز کردن و چربی زدایی فلزات

رایج ترین روش قرار گرفتن در معرض متیلن کلرید، استنشاق و تماس پوستی است. OSHA، دی کلرومتان را یک سرطان‌زای شغلی بالقوه می‌داند.

طبق مقررات بین ­المللی، حلال متیلن (Methylene Chloride) جزء مواد تخریب کننده لایه اوزون دسته بندی نمی شود.

زیرا زمان طول عمر دی کلرومتان بسیار کوتاه است.

به طوری که این ماده قبل از رسیدن به لایه اوزون تجزیه و از بین می رود.

دی کلرومتان، یکی از ساده ترین هیدروکربن های کلردار موجود است.

همان طور که در شکل مشاهده می کنید. Dichloromethane، از جایگزین شدن دو اتم کلر بر روی مولکول متان

(فرمول شیمیایی CH₂Cl₂) تشکیل می شود.

خواص و ویژگی های

متیلن کلراید

مهم‌ترین ویژگی این گروه از مواد شیمیایی این است که به صورت مایع بی رنگ با بوی شیرین، نفوذ پذیر و مانند اتر ظاهر می شوند. خلاصه این که دی کلرومتان، دارای ویژگی های مختلف مانند غیر قابل احتراق بودن در دمای بالا است.

در فشار جو در دمای 40 درجه سانتیگراد (104 درجه فارنهایت) می جوشد.

چگال تر از آب است و حلالیت کمی در آب دارد. برخی از خواص فیزیکی و شیمیایی حلال متیلن در جدول زیر نوشته شده است.

خواص فیزیکی و شیمیایی
نام آیوپاک	دی کلرومتان (Dichloromethane)
نام انگلیسی ترکیب	Methylene chloride
فرمول شیمیایی | فرمول مولکولی	CH2Cl2
شکل ظاهری	به صورت مایعی بی رنگ، فرار با بوی شیرین و مطبوع مانند کلروفرم ظاهر می شود.
جرم مولکولی	84.93 گرم بر مول
چگالی	1.3366 گرم بر سانتی متر مکعب (20درجه سلسیوس)
دما ذوب	96.7- درجه سلسیوس (142.1- درجه فارنهایت ، 176.5 درجه کلوین)
دما جوش	39.6 درجه سلسیوس (1.3.3 درجه فارنهایت ، 176.5 درجه کلوین)
ظرفیت گرمایی	102.3 ژول بر مول در کلوین (J/ mol . K)
انحلال پذیری در آب	13 گرم بر لیتر در 20 درجه سلسیوس
حلالیت در سایر مواد	محلول در اتیل استات ، الکل ، هگزان ، بنزن ، دی اتیل اتر ، CCl4 ، CHCL3
سایر اسامی	دی کلرومتان، متیلن دی کلراید، متیلن بی کلراید، بی کلراید، متیلن کلرید، کلراید متیلن، DCM  ،MC، گاز متیلن و حلال متیلن
اسامی لاتین آن	Bichloride ، Methylene Bichloride ، Solaesthin ، methylene chloride ،Methane، dichloro- ، Aerothene MM ، Dichloromethane ، Methylene dichloride ، Narkotil، CH2Cl2 ، Methane dichloride ، Methylene bichloride ، Chlorure de methylene ، Metylenu chlorek، UN 1593
حلالیت	10 – 50 mg/mL در 70° F
لوزی خطر متیلن کلراید  متیلن کلراید نقطه اشتعال ندارد. اما نباید به عنوان یک ماده بی خطر عنوان شود. باید حین کار با آن دقت لازم را داشته باشیم.

کاربرد های مختلف متیلن کلراید کدامند ؟

فراریت و توانایی بالای کلرید متیلن برای حل کردن طیف گسترده ای از ترکیبات آلی باعث شده است، که این ترکیب در بسیاری از مصارف خانگی و صنعتی به کار برده شود. این کاربردها در زیر ارائه شده است.

دی کلرومتان در مصارف خانگی

از دیگر کاربری‌های این ماده تجاری، استفاده از آن در مصارف خانگی می‌باشد. حلال متیلن به عنوان پاک کننده رنگ در منازل استفاده می شود.

دی کلرومتان در مصارف صنعتی | 19 کاربرد متیلن کلراید در صنعت

دی کلرومتان، به صورت حلال ایده آل برای انواع فرآیندهای صنعتی کاربردهای فراوانی در پاک کردن روغن، گریس و آلاینده ­های دیگر از سطوح و قطعات فلزی همچون اجزاء هواپیما و تجهیزات راه ­آهن ها دارد. گفته می‌شود، نقطه جوش کم دی کلرومتان آن را برای روغن­ زدایی از بخش های حساس به دمای بالا ایده ­آل می ­سازد. سایر کاربردهای صنعتی بی کلراید شامل موارد زیر می باشد.

1. به عنوان ماده شست و شو دهنده در کارخانه های تولید کفش و زیره کفش
2. به عنوان گاز در تولید فوم سرد (فوم پلی یورتان) استفاده می شود. علت این امر را می توان فراریت بالای آن بیان نمود.
3. به عنوان مواد اولیه در داروسازی
4. به عنوان شست و شو دهنده یا چربی زا از سطوح فلزی و اتومبیل ها (در صنعت قطعه سازی)
5. در تولید کفپوش
6. صنعت رنگ و رزین (لایه برداری : کلرید متیلن، یک نوع حلال در صنعت رنگ است. این حلال جهت حذف پوشش های رنگی یا لاک از انواع سطوح استفاده می شود.)
7. رنگ زدایی (در تولید مواد رنگ زدا به کار برده می شود)
8. به عنوان پاک کننده چربی از روی سطوح و قطعات فلزی (چربی زدا)
9. پاک کننده فلزات
10. تهیه و تولید چسب
11. رزین پلی کربنات
12. فرمولاسیون حلال
13. در استخراج مواد شیمیایی
14. به عنوان ماده اسپری آئروسل
15. صنعت مواد غذایی
16. نوشیدنی ها
17. تهیه و تولید ادویه جات
18. به عنوان حلال صنعتی (پاک کردن قطعات، فرآیندی ضروری در بسیاری از صنایع است. بدین دلیل، متیلن دی کلرید، به طور گسترده به عنوان یک حلال صنعتی برای اطمینان از زدوده شدن آلاینده ها از تجهیزات کاربرد دارد.)
19. استخراج کافئین (دی کلرومتان به عنوان حلال در استخراج مایع استفاده می شود. زیرا کافئین در مقایسه با حلال های دیگر، حلالیت بیشتری در دی کلرومتان دارد. پس از جداسازی لایه آلی، آنرا برای تبخیر نگهداری می کنیم تا دی کلرومتان موجود در آن بخار شود.)

در صنعت داروسازی

برای استخراج مواد شیمیایی لازم از گیاهان برای تهیه دارو مانند داروهای استروئیدی، آنتی بیوتیک ها و ویتامین ها استفاده می شود. استفاده از دی کلرومتان برای ساخت متیلال داروسازی (ماده اولیه متیلال)، یکی دیگر از کاربردهای آن در داروسازی است.

تجهیزات پزشکی و داروسازی را می توان به خوبی با پاک کننده های متیلن کلرید تمیز کرد. زیرا چربی ها و مواد آلی را به راحتی در خود حل می کند. از مزایای آن؛ در این کار آن است که باعث خوردگی تجهیزات و آسیب به قطعات حساس به حرارت نمی شود.

در پاک کننده – تمیزکننده ها

جهت روغن زدایی یا پاک کردن چربی ها از روی سطوح قطعات فلزی مانند اجزای هواپیما و خط راه آهن و تجهیزات استفاده می شود.

به عنوان چربی زدا، در محصولات خودروییِ روغن کاری شده استفاده می شود.

متخصصین خودرو از بخار متیلن کلرید برای حذف روغن و گریس از قطعات ترانزیستور خودرو، موتور دیزل و قطعات هواپیما و مجموعه قطعات فضاپیما استفاده می کنند.

متیلن کلراید چگونه تولید می شود ؟

به دو صورت طبیعی و مصنوعی تولید می شود.

تولید طبیعی : منابع طبیعی تولید کننده گاز متیلن شامل منابع اقیانوسی، ماکرو جلبک و آتش­فشان ها­ هستند. به عبارت دیگر می توان گفت، این ماده صنعتی به طور طبیعی در گیاهان، جلبک ها و آتشفشان ها یافت می شود. این در صورتی که بیشتر، گاز متیلن تولید شده در محیط زیست در نتیجه نشرهای صنعتی به دست می آید.

تولید صنعتی : DCM، اغلب در محیط زیست در اثر فعالیت صنعتی به وجود می آید.

کلر زنی متیلن کلراید، یکی از روش های معروف و معمول تولید گاز متیلن است. این واکنش ها را در زیر مشاهده می کنیم.

CH3Cl  +  Cl2 → CH2Cl2 + HCl

CH2Cl2 +  Cl2 → CHCl3 + HCl

CHCl3  +   Cl2 → CCl4  +  HCl

دی کلرومتان، از واکنش متان با گاز کلر در دمای 400-500 درجه سلسیوس تهیه می شود.

به طور  کلی می توان گفت : متیلن کلرید بصورت تجاری همراه با کلروفرم و تتراکلرید کربن توسط کلر شدن متان تولید می شود.

خطرات متیلن کلراید (خطرات دی کلرومتان) | سمیت متیلن کلراید چیست ؟

دی کلرومتان، نسبت به سایر هیدروکربن های هالوژنه شده از سمیت کمتری برخوردار است. با این وجود دارای عوارض زیر می باشد.

1. دی کلرومتان (CH2Cl2) مایعی بی رنگ است که می تواند به چشم، پوست، کبد و قلب آسیب برساند. قرار گرفتن در معرض CH2Cl2 باعث خواب آلودگی، سرگیجه، بی حسی و حالت تهوع می شود. علاوه بر موارد گفته شده، ممکن است باعث سرطان شود.
2. قرار گرفتن در معرض مقادیر بالای دی کلرومتان موجب از دست دادن هوشیاری و مرگ می شود. البته ظاهر شدن این عوارض به عواملی همچون مقدار دوز استفاده شده، مدت و کار انجام شده بستگی دارد.
3.  غیرقابل احتراق است. در اثر حرارت بالا تجزیه می شود. گاز سمی فسژن آزاد می کند. بنابراین، استنشاق دی کلرومتان موجب تحریک بینی و گلو می شود. و بر روی سیستم عصبی تاثیر می گذارد. اختلال در سیستم عصبی، یکی از مهم ترین عوارض گاز متیلن در انسان است. علاوه بر این، مطالعات صورت گرفته بر روی حیوانات حاکی از آن است که استنشاق حلال متیلن، موجب عوارضی همچون سرطان کبد، ریه و تومور خوش خیم پستان می شود. لذا عمل تبخیر آن باید با استفاده از هود و دستگاه تهویه مناسب انجام شود. در حین استفاده از دی کلرومتان باید ایمنی کامل را رعایت کنید. بنابراین، مطالعه msds متیلن کلراید امری لازم و ضروری است.
4. مرگ بر اثر حمله قلبی یا خفگی. متیلن کلرید در بدن به مونوکسید کربن تبدیل می شود و می تواند اکسیژن رسانی به قلب را قطع کند. در دوزهای بالا، این ماده شیمیایی مرکز تنفس مغز فرد را خاموش می کند.
5. اثرات سیستم عصبی از اختلال حسی تا از دست دادن هوشیاری متغیر است.
6. بر جنین تاثیر می گذارد (از آنجایی که هموگلوبین آنها نسبت به هموگلوبین بزرگسالان تمایل بیشتری به مونوکسید کربن دارد. این اثرات سیستم عصبی ممکن است زمانی که جنین در معرض غلظت های بالای DCM قرار می گیرد تشدید شود.)
7. قرار گیری طولانی مدت در معرض آن : مواجهه های طولانی مدت (“مزمن”) عبارتند از : تأثیرات سیستم عصبی مانند اختلال شناختی، تأثیرات بر توجه، سرطان کبد، مغز و ریه، سمیت کبدی، سمیت کلیه، سمیت تولید مثلی
8. حلال متیلن کلراید، جز مواد صنعتی سرطان زا و حساس کننده تنفسی طبقه بندی می شود. این ماده تجاری، برای سلامتی انسان مضر است.
9. متابولیسم متیلن کلراید : دی کلرومتان، از سه طریق استنشاق، پوست و بلعیدن وارد بدن می شود. حدود نیمی از دی کلرومتان وارد شده به بدن، بعد از 40 دقیقه از بین می رود. برخی از دی کلرومتان به مواد شیمیایی دیگر مانند مونوکسید کربن (CO)  تبدیل می شود. مونوکسید کربن تولید شده سمی است. زیرا، این ماده در بدن با هموگلوبین ترکیب شده و کربوکسی هموگلوبین (CO-Hb) را تولید می کند.

MSDS متیلن کلراید

ماده شیمیایی دی کلراید متان به شدت سمی است. به طوری که تماس مستقیم با آن، موجب مرگ اکثر افراد شده است. بنابراین، قبل از کار با این ماده شیمیایی حتما MSDS آن را مطالعه بفرمایید. برخی از نکات نوشته در برگه اطلاعات ایمنی دی کلرومتان در زیر آورده شده است.

1. در صورت تماس با چشم : چشم را به مدت 30 دقیقه با آب فراوان شست و شو دهید.
2. در صورت تماس پوستی : پوست را با آب و صابون فراوان شست و شو دهید. البته قبل از شست و شوی پوست، لباس های آلوده را از تن در آورید. در صورت استفاده مجدد از لباس ها آن ها را خوب بشویید.
3. در صورت استنشاق : شخص را به بیرون منتقل کنید. و در صورت مشکل تنفسی به پزشک مراجعه کنید.
4. بلعیدن یا نوشیدن : در این صورت فرد را سریعا به بیمارستان منتقل کنید.

توصیه می کنیم مقاله مسمومیت با متیلن کلراید را مطالعه بفرمایید.

استاندارد حد مجاز قرار گرفتن در معرض (PEL) 25 قسمت متیلن کلرید در هر میلیون قسمت هوا (ppm) را به عنوان میانگین وزنی معادل هشت ساعت (TWA) تعیین می کند. این به، متوسط مواجهه در طی یک دوره هشت ساعته اشاره دارد. کارفرمایان برای محدود کردن مواجهه با کارمندان باید از کنترل های مهندسی و کار عملی استفاده کنند.

اسامی جایگزین متیلن کلراید کدامند ؟

افراد زیادی در اثر قرار گرفتن در معرض متیلن جان خود را از دست داده اند.

در سال 2017، آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده (EPA) پیشنهاد کرد که استفاده از این ماده شیمیایی در پاکسازی رنگ ممنوع شود.

در سال 2019، EPA فقط ممنوعیت استفاده و فروش مصرف کننده را نهایی کرد و کارگران را بدون محافظت گذاشت.

در سال 2021، آژانس بخشی از قانون پیشنهادی که در آن از کارگران محافظت می کرد، لغو کرد. فروش رنگ‌برهای حاوی متیلن کلرید را متوقف نمود.

در عین حال، اگر نیاز به حذف رنگ یا پوشش دارید، مطمئن شوید که از متیلن کلرید و سایر مواد شیمیایی سمی مانند N-methylpyrrolidone (NMP) در آن ها استفاده نشده باشد.

انواع متیلن کلراید موجود در بازار :

 متیلن کلراید شاندونگ

در حقیقت همان دی کلرومتان با برند شاندونگ است.

این برند محصول کشور چین است. که با عنوان دی کلرومتان چینی نیز شناخته شده است.

• متیلن کلرید صنعتی

• متیلن کلراید لوکسی

بسته بندی و تاریخ استفاده از آن

حلال متیلن، بصورت بالک و یا در بشکه های فلزی 250 کیلوگرمی عرضه می شود.

حداکثر زمان مجاز جهت نگهداری حلال متیلن، دو سال بعد از تاریخ بسته بندی است.

شرایط انبار داری و ذخیره سازی دی کلرومتان

• ظروف حاوی حلال متیلن را، در مکان های خشک، خنک و دارای دستگاه تهیه مناسب نگهداری نمایید.
• ظروف باز شده، را با دقت بسته بندی کنید. و جهت جلوگیری از نشتی، ظروف را به حالت قائم نگه دارید.
• این ماده را، دور از گرما، نور خورشید و مواد اشتعال زا نگهداری کنید.
• حلال متیلن را دور از مواد ناسازگار قرار دهید.
• تماس طولانی مدت این ماده، با آب ممکن است اسید کلریدریک خورنده ایجاد کند.

جدول آنالیز دی کلرومتان را مشاهده کنید.

دی کلرومتان قطبی است ؟

متیلن، اگر چه با آب قابل اختلاط نیست. اما قطبی است و با بسیاری از حلال های آلی مخلوط می گردد.

گروه متیلن چیست ؟

Methyl group یا همان گروه متیلن یک گروه عاملی آلکیل دار آبگریز است.

این مولکول از حذف یک اتم هیدروژن بر گروه متان به دست می آید. به طور کلی می توان گفت،

که گروه متیلن متشکل از پیوند شیمیایی یک اتم کربن با سه اتم هیدروژن است.